Wat is gordelroos?
Gordelroos is een pijnlijke huiduitslag met blaasjes die ontstaat doordat het varicellazostervirus opnieuw actief wordt. Dit is hetzelfde virus dat waterpokken veroorzaakt. Na een waterpokkeninfectie, meestal in de kindertijd, blijft het virus levenslang slapend aanwezig in de zenuwcellen. Wanneer de afweer later afneemt, kan het virus opnieuw de kop opsteken en gordelroos veroorzaken. De uitslag zit vrijwel altijd aan één kant van het lichaam, vaak als een band rond de romp, maar soms ook op het gezicht, de arm of het been.
Hoe ontstaat gordelroos?
Gordelroos krijg je niet van iemand anders: het is geen nieuwe besmetting, maar een reactivatie van een virus dat al in je lichaam zit. Het virus wordt vooral actief wanneer het afweersysteem verzwakt is. Dat gebeurt vaker naarmate je ouder wordt, maar ook door ziekte, stress of medicijnen die de afweer onderdrukken. Wel kan iemand met gordelroos het virus doorgeven aan mensen die nog nooit waterpokken hebben gehad; zij krijgen dan waterpokken, geen gordelroos. Het vocht uit de blaasjes is besmettelijk zolang de blaasjes nog niet zijn ingedroogd.
Welke klachten kan je krijgen van gordelroos?
Gordelroos begint meestal met jeuk, een branderig of tintelend gevoel en soms stekende pijn op één plek. Na enkele dagen ontstaan daar blaasjes, die na ongeveer tien tot veertien dagen indrogen tot korstjes. Bij de meeste mensen geneest gordelroos vanzelf. De vervelendste complicatie is langdurige zenuwpijn op de plek van de uitslag (postherpetische neuralgie), die weken tot maanden of zelfs jaren kan aanhouden. Zit de uitslag in of rond het oog, dan kan dit het gezichtsvermogen aantasten. Het risico op een ernstig beloop en op langdurige pijn neemt toe met de leeftijd.
Hoe kan je gordelroos behandelen?
Gordelroos gaat in de meeste gevallen vanzelf over. Bij pijn kunnen pijnstillers verlichting geven. Wie binnen drie dagen na het ontstaan van de uitslag bij de huisarts komt, kan in aanmerking komen voor antivirale medicijnen; deze kunnen het beloop verkorten en de kans op langdurige zenuwpijn verkleinen, vooral bij ouderen en mensen met een verminderde afweer. Een vaccinatie werkt niet als behandeling: Shingrix is uitsluitend bedoeld om gordelroos te voorkomen, niet om een bestaande infectie te behandelen.
Hoe kan je gordelroos voorkomen?
Tegen gordelroos bestaat een vaccinatie met het vaccin Shingrix. De Gezondheidsraad adviseert dit vaccin omdat het beter en langduriger beschermt dan het oudere vaccin Zostavax en ook geschikt is voor mensen met een verminderde afweer. Shingrix voorkomt ongeveer negen van de tien gevallen van gordelroos en verkleint ook sterk de kans op langdurige zenuwpijn. De vaccinatie wordt vooral aangeraden voor mensen van zestig jaar en ouder, en voor jongere volwassenen met een verhoogd risico door een verzwakte afweer.
Uit hoeveel prikken bestaat de gordelroosvaccinatie?
De gordelroosvaccinatie bestaat uit twee prikken van Shingrix, toegediend in de bovenarm. De tweede prik volgt standaard twee maanden na de eerste. Is er meer flexibiliteit nodig, dan kan de tweede dosis tot zes maanden na de eerste worden gegeven. Voor maximale bescherming is het belangrijk om de serie van twee prikken volledig af te maken; maak daarom direct na de eerste prik een afspraak voor de tweede.
Hoe lang werkt de gordelroosvaccinatie?
Na twee prikken met Shingrix ben je tenminste tien jaar beschermd tegen gordelroos. In de periode van zes tot tien jaar na vaccinatie is de bescherming nog ruim tachtig procent. Hoe lang de bescherming daarna precies aanhoudt, wordt nog onderzocht; een herhaalprik is op dit moment niet standaard nodig. De volledige bescherming wordt opgebouwd na de tweede prik.
Wat zijn de bijwerkingen van een gordelroosvaccinatie?
Shingrix geeft relatief vaak milde bijwerkingen, omdat het vaccin de afweer flink activeert. Veelvoorkomend zijn pijn, roodheid of zwelling op de prikplek en kortdurende klachten zoals spierpijn, vermoeidheid, hoofdpijn of lichte koorts. Deze klachten zijn vervelend maar verdwijnen meestal binnen drie dagen. Je kunt op de eerste prik, de tweede prik of op beide reageren. Ernstige bijwerkingen zijn zeldzaam.
Bronnen:
Geschreven door:
